Maria ‘Miep’ Oranje | Oorlogsmisdadiger uit Soest

De Rechtbank Amsterdam | afdeling Bestuursrecht | heeft op 18 december 2018 het beroep van de stichting tegen het gesloten houden van oorlogsdossiers door het Nationaal Archief gegrond verklaard. Op 27 februari 2019 is de Rijksarchivaris een hoger beroepsprocedure gestart. Voor de actie ‘Nu of nooit!’ houdt de stichting Onderzoek Oorlogsmisdaden sinds begin 2015 een lijst bij van mensen die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland hebben misdragen, en nog niet zijn veroordeeld en/of gestraft of hun straf hebben uitgezeten.

Maria Oranje alias Miep Oranje | haar naam in de illegaliteit was Edith en Netty de Graaf. Later Nederlandse ‘V-Mann’.

Het gros van de nog levende Nederlandse WO2-oorlogsmisdadigers was lid van het elitekorps Schutzstaffel en met name van het SS-Wachbataillon ‘Nordwest’. Ze waren belast met het bewaken van de concentratiekampen in Nederland, vooral die in Amersfoort en in Vught. Verder hebben deze Nederlandse SS’ers deelgenomen aan grootscheepse razzia’s, executies en zich schuldig gemaakt aan verraad. Het SS-Wachbataillon ‘Nordwest’ telde totaal zo’n 3.500 man, al bestaan ook lagere schattingen.

Eén van hen is Maria Oranje | geboren op 6 mei 1923 op het adres Klaverlaan 151 in Bloemendaal |, die meer bekendheid geniet onder de naam van Miep Oranje. De vader van Miep Oranje was kapitein was bij de Stoomvaart-Maatschappij Nederland. Haar moeder overleed toen ze nog op de lagere school zat op 6 november 1930 in Bloemendaal. Nadat haar vader was hertrouwd, verhuisde het gezin naar Soest.

Miep Oranje ging naar het Baarnsch Lyceum en haalde in 1942 het eindexamen HBS-A. Daarna ging ze in Utrecht geografie studeren. Dat duurde niet lang, want in 1943 weigerde ze net als ruim 83% van de studenten de zogenoemde loyaliteitsverklaring te tekenen, waarna de universiteit gesloten werd. Via een studiegenote raakte ze in de Tweede Wereldoorlog betrokken bij verzetsgroep Rolls Royce, die rondom Soest actief was. Ze bracht als koerierster verboden krantjes rond. Ze werd Miep Oranje genoemd en haar namen in de illegaliteit waren Edith en Netty de Graaf. Op 29 december 1943 werd ze bij het St. Elisabethklooster in de bossen bij Lage Vuursche door de Duitse Feldgendarmerie aangehouden. Toen bleek dat ze illegale kranten in haar fietstas had en werd ze gearresteerd en naar het hoofdkantoor van de Sicherheitspolizei in de Euterpestraat in Amsterdam gebracht.

Evert Boven – Verzetsman

Twee maanden later was Miep Oranje terug in Soest. Ze vertelde dat ze was ontsnapt, maar vanaf dat moment werden er opvallend veel verzetsstrijders en onderduikers in die omgeving opgepakt. Het leek er daarom op dat ze voor de Duitsers was gaan werken, te meer omdat ze een affaire had met het lid van de Sicherheitsdienst Herbert Oelschlägel. Ze werd een Nederlandse vrouwelijke ‘V-Mann’. Verraad van haar kant was er de oorzaak van dat vele verzetsmensen in de handen van de Duitse bezetter zijn terechtgekomen en dat vaak niet overleefden. Het verzet was gewaarschuwd dat er maar één plaats is waar de bezetter niets kan vinden en dat is in je hoofd.

Maar tegen verraad kon ook het verzet geen weerstand bieden. En velen hebben problemen gekregen door het verraad van Miep Oranje. Dit waren onder andere: Evert Boven, verzetsman, provinciaal leider van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers in Gelderland en Overijssel; Kees Brouwer, verzetsman, overleefde de oorlog; Bert Fokkema, predikant en verzetsman, overleed op 29 april in Bergen-Belsen; Jan de Jong, verzetsman, overleefde de oorlog; G. de Jongste, verzetsman, overleefde de oorlog; Helena Kuipers-Rietberg, oprichtster van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers, omgekomen in het concentratiekamp Ravensbrück en Arend Quelle, overleed op 10 januari 1945 in Neuengamme.

In de zomer van 1944 dook ze een week onder bij een oom en tante in Arnhem. In Rotterdam werd ze vervolgens secretaresse van de afdeling Zuid-Holland van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers, waarvan Teus van Vliet de leider was. Zes weken later pakten de Duitsers verspreid door het land tientallen verzetsmensen op. Duidelijk was dat dit een gevolg was van verraad. In verzetskringen kwam men tot de conclusie dat óf de drukker óf de secretaresse van de Rotterdamse organisatie de verrader moest zijn.

Op 8 augustus 1944 wist leider Teus van Vliet zeker dat secretaresse Miep Oranje de verraadster was. Die dag ook ontmoette ze haar vader voor het laatst, ze nam bij die gelegenheid de juwelen van haar overleden moeder mee. In september 1944 ging ze op voorstel van haar Sicherheistdienst-vriend Herbert Oelschlägel naar Duitsland, waar ze voor het Duitse Rode Kruis ging werken. De loonlijst laat zien dat ze daar tot januari 1945 in dienst was, daarna ontbreekt ieder spoor. Herbert Oelschlägel werd op 23 oktober 1944 door mensen van het verzet gedood. Als represaille werden vervolgens 29 Nederlanders geëxecuteerd. De geschiedkundige Lou de Jong merkt in Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog onder meer het volgende over Miep Oranje op: ‘Miep Oranje bleek na de oorlog verdwenen te zijn. Het schijnt dat zij een tijdlang in Duitsland ondergedoken is geweest en dat zij vervolgens als echtgenote van een hoge Amerikaanse militair naar de Verenigde Staten is vertrokken’.

Maar landen als Kenia, Tanzania en Zuid-Afrika worden ook genoemd. Miep Oranje is nooit teruggevonden en ze is nooit veroordeeld ondanks dat ze in de Tweede Wereldoorlog een oorlogsmisdadiger is geweest. Daar valt verraad ook onder. Haar neef John de Blaey | een oud-politieman | stelde een zoektocht in, maar moest die na bijna twintig jaar in 2014 opgeven.

Op 4 mei herdenkt Nederland ieder jaar | in 2020 75 jaar na beëindiging van de Tweede Wereldoorlog | de omgekomen soldaten en burgers in de jaren 1940 – 1945. Ook de doden die Maria Oranje als Nederlandse V-Mann door verraad op haar geweten heeft. En dan is het toch te begrijpen dat er nog mensen zijn die vragen : ‘Waar op de wereld is Maria Oranje alias Miep Oranje | levend dan wel begraven | te traceren’.

Welkom bij het Holland Magazine