Koninkrijk der Nederlanden | 16-3-1815 * 23-11-1890

Koning Willem I der Nederlanden – geboren op 24 augustus 1772 in Den Haag en overleden op 12 december 1843 in Berlijn

Willem Frederik van Oranje Nassau wordt op 24 augustus 1772 in Den Haag geboren als oudste zoon van Prins Willem V, de laatste stadhouder van de Nederlanden, en Wilhelmina van Pruisen. Van 1791 tot 1837 is hij getrouwd met zijn nicht Wilhelmina van Pruisen. Uit dit huwelijk worden drie kinderen geboren: Willem in 1792 | de latere Koning Willem II |Frederik in 1797 en Marianne in 1810. Willem I leidt als kapitein-generaal de operaties tegen de Fransen in de jaren 1793-1795. Hij vecht vanuit Duitsland tegen de Bataafse Republiek en daarna tegen de Fransen. Als de Fransen overwinnen, ziet hij zich genoodzaakt om met zijn gezin het land te verlaten. Hij vestigt zich eerst in Engeland en later in Duitsland. Het verdrag van Parijs van 1814 voorziet in de samenvoeging van Nederland en België in één koninkrijk en Willem I wordt uitgeroepen tot Koning. In 1815 staat hij, onder druk van het Weense Congres, zijn bezittingen in Duitsland en Pruisen af en ontvangt in plaats daarvan het Groothertogdom Luxemburg.

koning-willem-l

Het is Willem I persoonlijke doel om ervoor te zorgen dat zijn ‘Groot-Nederland’ als eenheid functioneert. Door het ‘vernederlandsen’ van bestuurlijke instellingen wil hij, via de taal, een eenheid in het koninkrijk creëren. De Franse invloed in het zuiden houdt dit proces echter tegen. Daarnaast leidt zijn inbreng op kerkelijk gebied en in het onderwijs tot spanningen in het zuiden die uiteindelijk culmineren in de Belgische Revolutie in 1830. Willem moet tegen zijn zin toestaan dat het zuiden zich afscheidt van het Koninkrijk.

Willem I is afkerig van meeregeren door de Staten-Generaal en regelt alles zoveel mogelijk via Koninklijk Besluit. Het lukt hem in de loop der jaren de Grondwet zodanig uit te leggen dat zijn soevereiniteit als het ware boven de wet komt te staan. Op die manier kan hij op autocratische wijze het land besturen. De belangstelling van Willem I gaat vooral uit naar de handel en economie. Door zijn bemoeienissen op dit gebied, krijgt hij de bijnaam ‘koning koopman’.

Hij wil van het Koninkrijk een economische reus maken waarbij het noorden zich vooral bezighoudt met de handel en het zuiden zich meer richt op de industrie. Deze welvaartspolitiek moet de twee landsdelen binden en het Koninkrijk een plek geven tussen de grote mogendheden. Hij voert een uniform belastingstelsel in dat tot doel heeft om de grote staatsschuld af te lossen. Daarbij kiest hij voor een belastingstelsel dat aansluit bij de Noord-Nederlandse economie.

Als compensatie voor het zuiden richt hij op het Fonds voor Nijverheid. Dit Fonds verleent leningen en subsidies aan de Zuid-Nederlandse industrie, zodat die geen last ondervindt van het nieuwe belastingstelsel. Voor het noorden wordt de Nederlandse Handels Maatschappij opgericht, die zich met name richt op de handel tussen het Koninkrijk en Oost-Indië. Ook zorgt Willem I voor banken die de economie nieuwe impulsen moesten geven. Zo richt hij De Nederlandse Bank op die een modernisering betekent voor het geldverkeer. Daarnaast zorgt hij voor verbeteringen in de infrastructuur, de nijverheid en de stoomvaart. Zijn onderdanen dringen echter aan op een meer liberale grondwet. Teleurgesteld doet Willem I in 1840 afstand van de troon. Na zijn aftreden vestigt hij zich in Berlijn waar hij trouwt met de Zuid-Nederlandse katholieke gravin d’Oultremont. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Willem II en de zo gewenste herziening van de Grondwet wordt een feit.

Koning Willem II der Nederlanden – geboren op 6 december 1792 in Den Haag en overleden op 17 maart 1848 in Tilburg

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is wapenvannederland-01-e1570398353849.jpg

Willem Frederik George Lodewijk van Oranje Nassau, wordt geboren in Den Haag op 6 december 1792 als oudste zoon van Koning Willem I en Wilhelmina van Pruissen, een nicht van de koning. Als de Fransen in 1795 Nederland binnenvallen, ziet de koninklijke familie zich genoodzaakt het land te verlaten.

Gedurende 18 jaar zullen zij in ballingschap leven. Willem II volgt zijn opleiding aan de universiteit van Oxford. In 1811 neemt hij dienst in het Engelse leger waar hij als aide-de-camp van Generaal Wellesley – de latere Hertog van Wellington – deelneemt aan de Napoleontische oorlogen. Willem voert de Belgische en Nederlandse troepen aan in de slag bij Waterloo in 1815. In datzelfde jaar wordt zijn vader, Willem I, uitgeroepen tot koning van Nederland en België.

koning-willem-II

In 1816 huwt Willem II Anna Paulovna Romanova, de dochter van de Russische tsaar Paul I. Uit dit huwelijk worden vier kinderen geboren. Op 19 februari 1817 Willem – de latere koning Willem III -, op 2 augustus 1818 Willem- Alexander, op 13 juni 1820 Hendrik en op 8 april 1824 Sophie.

Als de Belgen in 1830 in opstand komen tegen zijn vader Koning Willem I, pleit Willem II voor meer autonomie van de Zuidelijke Nederlanden. Koning Willem I wil daar echter niets van weten. In het daarop volgende jaar krijgt de jonge Willem II de taak om met behulp van de Nederlandse troepen de rust in België te doen weerkeren. In 1830 wordt er een aanzienlijke troepenmacht gelegerd in Noord-Brabant en Willem II verblijft vanaf dat moment meestal in Tilburg dat dient als uitvalsbasis voor de Tiendaagse Veldtocht van augustus 1831 die onder zijn leiding staat.

Hoewel de Nederlanders het Belgische leger versloegen bij Houthalen, Hasselt en Leuven werden de Nederlanders door Frankrijk gedwongen zich terug te trekken. Het zou nog tot 1839 duren voordat koning Willem I het nieuwe België erkende. Omdat Maastricht en Luxemburg echter bezet bleven door de troepen van de koning, eiste Willem Limburg en Luxemburg. Hij kreeg het oostelijke deel van Limburg en het Duitstalige deel van Luxemburg. Omwille van strategische en praktische redenen eiste België de streek rond de Luxemburgse stad Aarlen die toen nog Duitstalig was. België haalde zijn slag thuis en behield Aarlen. In het verdrag van Maastricht werd de grens tussen België en Nederland vastgesteld

In 1840 volgt hij zijn vader op als Koning van Nederland. De belangrijkste gebeurtenis uit zijn korte regeringsperiode is de invoering van een nieuwe liberale grondwet die in 1848 tot stand komt onder druk van de revoluties die dat jaar overal in Europa plaatsvinden. De ministeriële verantwoordelijkheid wordt ingesteld en er zullen in het vervolg rechtstreekse verkiezingen worden gehouden. Al voor zijn koningschap gaf Willem II grote bedragen uit aan – onder meer – zijn schilderijen verzameling. Hij heeft als koning steeds financiële problemen. Kort voor zijn overlijden leent hij van de tsaar nog een miljoen gulden.

Zijn erfgenamen zien zich, na zijn plotselinge dood, genoodzaakt verschillende veilingen te houden van onder meer zijn collectie schilderijen. Voor een deel worden zijn schilderijen door de tsaar gekocht: ze zijn nu nog steeds in De Hermitage in Sint Petersburg te bewonderen. Willem II overlijdt in 1849 en wordt opgevolgd door zijn zoon Willem III.

Koning Willem III – gebroen op 19 februari 1817 in Brussel en overleden op 23 november 1890 in Apeldoorn

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is wapenvannederland-01-e1570398353849.jpg

Alexander Paul Frederik Lodewijk van Oranje-Nassau, wordt geboren te Brussel op 19 februari 1817 als zoon van Willem II en Anna Paulowna. Nadat hij een militaire opleiding heeft gevolgd, trouwt hij op 18 juni 1839 met zijn nicht Sophia van Württemberg. Uit dit huwelijk worden drie zonen geboren. Op 4 september 1840 wordt Willem geboren, op 15 seotember 1843 Maurits en in 25 augustus 1851 Alexander. Het huwelijk was echter niet gelukkig. In 1851 zet zijn schoonfamilie de voorbereidende stappen tot een echtscheiding. Deze vindt geen doorgang, maar sindsdien leeft de koningin, gescheiden van haar man, op het Huis ten Bosch in Den Haag.

Alleen bij officiële plechtigheden verschijnt zij nog in het publiek. Ze overlijdt op 3 juni 1877. Als kroonprins wordt Willem III door zijn vader, met wie hij vrijwel doorlopend conflicten had, buiten alle staatszaken gehouden.

koning-willem-II

Met name het voornemen van Willem II, tot een grondwetsherziening in liberale geest, leidt tot scherpe tegenstellingen. Na het aannemen van de grondwetswijziging in 1848, die de persoonlijke bevoegdheden van de koning zeer beperkt, doet de kroonprins afstand van zijn opvolgingsrecht en eist openbaarmaking daarvan in de Staatscourant. Zijn vader, koning Willem II, weigert dit echter.

Spoedig daarna overlijdt Willem II en volgt Willem III hem 12 mei 1849 toch op als koning. Dat hij daarbij genoodzaakt is het om kabinet van Thorbecke te accepteren, is een bittere pil voor hem. Hij verzet zich vergeefs tegen de constitutionele en liberale vernieuwingen. In de eerste jaren van zijn regering duiken er geregeld geruchten op over een staatsgreep die de koning zou beramen, met name in 1853 als de Aprilbeweging hiervoor een gunstig klimaat lijkt te scheppen.

De liberale Grondwet van 1848 geeft alle Kerken het recht zich naar eigen goeddunken te organiseren. De aangekondigde vorming van het katholieke aartsbisdom Utrecht en de vier katholieke bisdommen Haarlem, ‘s-Hertogenbosch, Breda en Roermond, stuit op grote tegenstand van de protestanten in Nederland. Thorbecke keurt het pauselijk besluit echter goed. Door de Aprilbeweging worden er 200.000 handtekeningen verzameld, die worden aangeboden aan Koning Willem III met het verzoek het besluit van de paus af te keuren. De koning reageert, tegen het regeringsbesluit in, met een van sympathie getuigend antwoord. In reactie hierop vraagt de regering Thorbecke haar ontslag aan. Deze ontslagaanvraag wordt door Willem III aanvaard.

Een ander bewijs van het de ‘protestantse’ denkwijze van de koning vinden we in de Wet op het lager onderwijs van 1857. Verder laat Willem III zich overigens niet vaak verleiden tot anti-katholicisme. Over het algemeen laat Koning Willem III zijn ministers hun gang gaan, maar zelfs de geringste schijn van inbreuk op zijn rechten doet hem ontsteken in woede. Ook laat hij sympathieën en antipathieën, bijvoorbeeld jegens Thorbecke, zijn gedrag beïnvloeden zoals bij de kabinetsformaties, waarin hij het laatste woord heeft.

Van ‘parlementaire’ en ‘homogene’ kabinetten wil hij niets weten en daar waar hij de kans krijgt, dringt hij de formateurs conservatieve figuren op. Hoewel Willem een tegenstander van het liberalisme is, kan hij niet verhinderen dat in 1887 een grondwetsherziening tot stand komt, die een verdere democratisering van het staatsbestel inluidt.

In de jaren 1867-1868 speelt de zogenaamde Luxemburgse kwestie. Sinds 1814 behoorde het Groothertogdom Luxemburg tot het persoonlijk bezit van het Huis van Oranje. De Franse keizer Napoleon III wil Luxemburg echter na de overwinning inlijven bij Frankrijk om het Europese machtsevenwicht te herstellen.

Nadat Willem III heeft geprobeerd om Luxemburg aan Napoleon III te verkopen werd in 1867 in Londen een compromis bereikt. Luxemburg bleef aan het Huis van Oranje en zou neutraal blijven. De Tweede Kamer is ontstemd over het feit dat de regering de Nederlandse neutraliteit in gevaar gebracht heeft en eiste haar aftreden. Dit is niet wat Willem III wil en daarom ontbindt hij de Tweede Kamer.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is wapenvannederland-01-e1570398353849.jpg

Het persoonlijk leven van de koning geeft vaak aanleiding tot ergernis, ook in het buitenland. Enige weken na de dood van koningin Sophia geeft hij te kennen te willen trouwen met een Franse operazangeres, Mademoiselle Ambre, die hij – zonder ministeriële goedkeuring en dus ongeldig – in de adelstand verheven had. Het kabinet protesteert krachtig en prins Frederik bezweert zijn neef de kroon neer te leggen.

De koning laat daarop zijn voornemen varen en een jaar later wordt zijn verloving bekend gemaakt met de dan 20 jarige prinses Emma van Waldeck-Pyrmont, die werd geboren in het Duitse Arolsen op 2 augustus 1858, dochter van vorst George Victor van Waldeck-Pyrmont en prinses Helena van Nassau, wordt op 7 januari 1879 de tweede vrouw van de 41 jaar oudere Koning Willem III. Uit dit huwelijk wordt op 31 augustus 1880 hun enige kind prinses Wilhelmina geboren. Vanaf dat moment verblijft de vorst meestal op paleis Het Loo in Apeldoorn waar hij op 23 november 1890 overlijdt.

Welkom bij het Holland Magazine