Nederlandse Publieke Televisie | 2 oktober 1951 – 19 augustus 2014

NLTV - 01

Eerste uitzending van de nationale televisie op 2 oktober 1951 om 20.15 uur

De eerste publieke televisie-uitzending in Nederland – in zwart-wit – was op 2 oktober 1951 om 20.15 uur, vanuit de NTS-studio Irene te Bussum. De officiële opening werd verricht door staatssecretaris mr. Joseph Cals en NTS-voorzitter prof. J. B. Kors, die ook voorzitter was van de KRO.  De Amsterdamse journaliste Jeanne Roos was de eerste omroepster van de Nederlandse telvisie. Vooral door technische beperkingen en hoge kosten van de TV-toestellen hebben de eerste jaren slechts enkele duizenden mensen televisie in ons land.  De eerste avond werd als hoofdprogramma rechtstreeks uitgezonden het spel De Toverspiegel.

Na een experimentele periode moest worden gekozen of er zou worden uitgezonden vanuit één nationale omroep zoals de BBC in Groot-Brittannië of dat de omroepen – AVRO, VARA, KRO, NCRV en VPRO – die al uitzonden op de radio de kijktijd onderling zouden gaan verdelen. Uiteindelijk werd via het Televisiebesluit van 1956 gekozen voor een verzuild systeem met verschillende omroepen; zoals dat nu ook nog het geval is bij de publieke omroep.

NLTV - 02

De camera waarmee de eerste televisie beelden zijn uitgezonden in Nederland

Televisie werd destijds gezien als het medium voor informatieverspreiding en nieuwsvoorziening. Het bioscoopjournaal, waarvan het Polygoonjournaal het bekendste is, werd in de loop de jaren langzaam ingehaald door de televisiejournaals. Het NTS Journaal was de grondlegger van het Nederlandse televisiejournaal, dat voor het eerst werd uitgezonden in 1956. Tussen 1956 en 1960 werd vooral geïnvesteerd in het bouwen van de zender Gerbrandytoren en de steunzenders in Goes, Roosendaal, Loon op Zand, Mierlo, Hilversum, Roermond, Markelo, Ugchelen, Zwolle en Smilde zodat heel Nederland de mogelijkheid had om televisie uitzendingen te ontvangen.

NLTV - 04

TV Noordzee – de eerste commerciële zender van Nederland vanaf de Noordzee

Vanaf 1 oktober 1960 werd er op alle avonden uitgezonden. Doorgaans van 20.00 uur tot 22.20 uur. Per 1 oktober 1962 ging het aantal zenduren van 26 naar 30 uur per week en de uitzendingen begonnen voortaan om 19.30 uur. Met de komst van een tweede net in 1964 was er sprake van Nederland 1 en Nederland 2, gevolgd op 4 april 1988 door Nederland 3.

Op 1 september 1964 startte TV Noordzee met haar uitzendingen vanaf het REM-eiland op de Noordzee. Ze zonden naast films, veel series uit waaronder Mr Ed het sprekendpaard. Lang heeft het eerste Nederlandse commerciële TV-station het niet vol mogen houden. In opdracht van de Nederlandse regering werd middels een anti-REM-wet de zender op 14 december 1964 het zwijgen opgelegd.

In 1967 werd kleurentelevisie officieel in Nederland geïntroduceerd. Nederland koos voor het PAL-kleurensysteem van de Duitse Dr. Walter Bruch van Telefunken. De invoering van kleurentelevisie werd ondermeer gevierd met een rechtstreekse Eurovisie-uitzending van het Erstes Deutsches Fernsehen – ARD – vanaf de Internationale Funkaustellung in Berlijn met o.a. Freddy Quinn en All Martino. Ook in 1967 werd reclame op de Nederlandse televisie toegelaten.

Enkele jaren daarna werd het open bestel ingevoerd – via de Omroepwet van 1969 – en het was nu mogelijk om als nieuwe omroep tot het bestel toe te treden.  De TROS – de erfenis van TV-Noordzee –  had in 1964 al gebruik van gemaakt van de nieuwe Omroepwet van 1969; de Evangelische Omroep – opgericht door ex-NCRV mensen – volgde in 1967 en Veronica – kwam voort uit de zeezender Radio Veronica –  in 1976. In 1997 verscheen BNN – opgericht door wijlen Bart de Graaf – en in 2009 WNL – met ondersteuning van het Dagblad De Telegraaf – in het publieke bestel. In 2002 werd Omroep MAX opgericht door Jan Slagter. Deze ouderenomroep beleefde zijn televisie-debuut op 3 september 2005.

Swiebertje en Malle Pietje

Swiebertje en Malle Pietje –  20 jaar  tv-vrienden

Enige hoogtepunten uit de geschiedenis van de Nederlandse publieke televisie:

Op 22 november 1952 werd de aankomst van Sinterklaas in Amsterdam op de Nederlandse televisie voor het eerst uitgezonden.  Mies Bouwman presenteerde het programma en zij heeft deze taak vervuld tot 1973. De eerste Eurovisie-uitzending werd verzorgd door de Zwitserse omroep Radio Télévision Suisse met een verslag van het Narcissenfeest in Montreux. Swiebertje, met Joop Doderer in de hoofdrol, verscheen voor het eerst op tv op 20 april 1955. Helaas zijn de meeste afleveringen van deze serie van voor 1972 verloren gegaan. De serie liep tot april 1975; nog steeds het langst lopende kinderprogramma van de vaderlandse televisie. Overigens was Swiebertje ook populair bij de oudere kijkers.  Het journaal voor het eerst uitgezonden op 5 januari 1955, verzorgd door de NTS had destijds onderwerpen zoals de hardnekkige gladheid; interview met de dochter van schaakkampioen Max Euwe, Caroline en over de jonge stieren die door de straten van Pamplona werden gejaagd door het publiek.

Het eerste Eurovisie Songfestival wordt gehouden in het Zwitserse Lugano. Het gastland won met het liedje “Refrain”, dat werd gezongen door Lys Assia. Voor Nederland traden Jetty Paerl en Corry Brokken en voor het voetlicht. Op  17 november 1958 verscheen Pipo de Clown – gespeeld door Cor Wischge – voor het eerst op op het beeldscherm. De serie is geschreven door Wim Meuldijk. Op de zelfde dag ook voor het eerst Toon Hermans met zijn One Man Show. Sport in Beeld- het latere Studio Sport – zag het tv-levenslicht op 17 september 1958.

Mies Bouwman

Mies Bouwman na een succesvolle marathonuitzending van 23 uur op 27 november 1962

Mies Bouwman startte op 26 november 1962 een marathonuitzending van 23 uur om geld in te zamelen – op initiatief van de medicus Arie Klapwijk – voor een eigen woon omgeving voor gehandicapten in Ons Dorp in de Gelderse hoofdstad Arnhem. Willem O. Duys presenteerd op 1 november 1963 de eerste talkshow op TV met het programma Voor de vuist weg. Ruim 16 jaar heeft deze praatpresentator het vol gehouden. In al deze jaren maakte hij 175 keer zijn programma. Opvallende details waren niet alleen zijn gasten maar ook de overschrijding van de hem toegemeten zendtijd. Op 3 september 1966 startte de serie Ja Zuster, Nee Zuster, die is geschreven door Annie M.G. Schmidt die voor de liedjes samenwerkte met Harry Bannink. De serie werd erg populair bij jong en oud. De laatste aflevering werd uitgezonden op 7 september 1968. De opnames van de meeste afleveringen zijn helaas gewist in verband met de kosten behalve de buitenopnames. Die zijn op film gedraaid en wel bewaard gebleven. Het eerste bloot op de televisie werd vertoond door de actrice Phil Bloom die haar onbedekte lichaam liet zien in het VPRO-programma Hoepla. Een schok ging door Nederland op 9 oktober 1967 en haalde de voorpagina’s van de meeste kranten.

Mien en Koos Dobbelsteen

Mien Dobbelsteen en man Koos in de serie Zeg ‘ns Aaa van 1 januari 1983 tot en met 13 februari 1993

In een uitzending op 14 december 1972 van de Barend Servet Show wordt een actrice geïnterviewd die duidelijke gelijkenissen had met koningin Juliana en zich ook net zo als haar gedraagt. de ‘koningin’ was spruitjes aan schoonmaken in een fragment hetgeen leidde tot vragen in de Tweede Kamer en een officiële berisping van de VPRO. Wim Kan verzorgde al vele jaren oudejaarsconferences op de radio maar op 31 december 1973 voor het eerst op televisie. De eerste uitzending op 1 januari 1981 van Zeg ‘ns Aaa. Een inmens populaire serie met o.a. Carry Tefsen als Mien Dobbelsteen die tot en met 13 februari 1993 onder torenhoge kijkcijfers zal worden uitgezonden. De serie werd ook een succes in Duitsland, Spanje, Groot-Brittanië, Nieuw-Zeeland, Australië en België. Tijdens een live uitzending van het praatprogramma Karel – van presentator Karel van de Graaf – op 3 december 1984 interviewt de presentator enkele tegenstanders van het voormalige militaire bewind in Suriname. Opeens staat iemand op uit het publiek en valt de gasten aan. Het gevecht mondt uit in een schietpartij, waarbij een gewonde valt en de AVRO de uitzending meteen onderbreekt met de boodschap ‘Even geduld, a.u.b.’. De uitzending van Karel van de Graaf werd wereldnieuws.

Bart Spring in 't Veld-winnaar eerste Big Brother

Bart Spring in ’t Veld – winnaar van de eerste Big Brother in 1999

In zijn uitzending De Schreeuw van de Leeuw ontvangt Paul De Leeuw op 28 november 1992 de seropositieve zanger René Klijn. De uitzending doorbreekt talloze taboes rond AIDS. Het programma won in 1993 een Bronzen Roos winnen op het TV-Festival van Montreux. Het programma ‘Big Brother’ werd ontwikkeld door John de Mol en Paul Römer. De naam van het programma werd bedacht door Hay van der Heiden. De eerste uitzending was op 19 september 1999. Een groep mensen verbleven honderd dagen in een huis dat was uitgerust met camera’s. De bewoners werden voortdurend gevolgd door de aanwezige camera’s en ook door de televisiekijkers. Na honderd dagen won Bart Spring in ’t Veld en hij kon tweehonderdvijftigduizendgulden – € 112.500,00 – bijschrijven op zijn bankrekening. Het format Big Brother is aan meer dan 80 landen verkocht en heeft al enkele navolgens gehad als De Bus, The Bar en Utopia.

Minister-President Jan-Peter Balkenende roept op 9 november 2003 op tot een debat over tv-satire rond het Nederlandse koninklijke huis, die volgens hem veel te ver gaat. Op 15 november reageert koningin Beatrix persoonlijk dat zij hier geen probleem van maakt. De Grote Donorshow wordt op 1 juni 2007 uitgezonden op BNN. De uitzending zorgde een week eerder voor heel wat gesprekstof omdat de kijkers zouden mogen stemmen welke nierpatiënt een nier als donor aan een ongeneeslijk zieke vrouw zou mogen afstaan? Uiteindelijk blijkt dat de uitzending is bedoeld om aandacht te vragen voor donororganen. Daar is BNN behoorlijk goed ingeslaagd.

Ten slotte op 19 augustus 2014 wijzigen Nederland 1, 2 en 3 hun namen in NPO – Nederlands Publieke Omroep – 1, 2 en 3.

Welkom bij het Holland Magazine