1940 -1945 | De jaren dat het geleden is tellen niet

Geert de Jonge – Columnist

Vier mei, Vijf mei. Het zijn historische data voor Nederland. Gedenken iedereen die sinds 10 mei 1940 zijn omgekomen tijdens oorlogen en vredesmissies en vieren bevrijd te zijn op 5 mei 1945. In vrijheid mogen leven bekent niet dat iedereen bevrijd is van zijn of haar eigen verleden.

Ik herinner me een gesprek die ik meer als 10 jaar geleden heb gehad met een man van me eigen leeftijd. De naam van de moeder van zijn vader staat op het monument voor de omgekomen Joden in het Slotplantsoen in Meppel. De man wilde wel met me praten en dus ging ik bij hem zitten op het bankje. En hij begon zijn verhaal. ‘Vandaag was ze jarig en samen met me vader ben ik vele jaren op deze dag naar Meppel gereisd. Mijn vader had altijd het gevoel in Meppel weer even samen te zijn met zijn moeder, mijn oma. Afscheid heeft mijn vader nooit van zijn moeder kunnen nemen. Toen zijn moeder met anderen werd opgepakt was mijn vader niet thuis. Hij werd getipt onderweg naar huis en is ondergedoken.

Na de Tweede Wereldoorlog werd mijn vader verteld dat zijn moeder via Westerbork terecht is gekomen in het Arbeitslager Sobibor, waar ze is vergast in opdracht van Adolf Hitler.’ Hij zweeg en ik zei ook niets. Samen keken we naar het monument. Toen ik hem aankeek zag ik tranen in zijn ogen. Even later stond hij op en liep naar het monument. Daar zakte hij door zijn knieën en wreef met zijn wijsvinger over de naam van de moeder van zijn vader. Zwijgend aanschouwde ik het met een brok in mijn keel. Weer terug op de bank vroeg ik hem hoe zijn vader de wrede dood van zijn moeder heeft kunnen verwerken. Hij antwoordde: ‘Mijn vader heeft de dood van zijn moeder nooit kunnen verwerken. Dat verdriet heeft hij mee in zijn graf genomen.’

Vier jaar na het overlijden van zijn vader is hij terug in Meppel. Hij zei: ‘Ik had vandaag de moed maar kom niet weer naar Meppel. Het grijpt me te veel aan zonder de aanwezigheid van mijn vader. Voor mij is het dubbel: geen oma en geen vader. Me vader heeft me alles verteld en dat vele malen. En dat kan ik nooit vergeten; wel vergeven. De jaren dat het geleden is tellen niet; de manier waarop wel’.

En weer was het stil tussen ons. Ik voelde zijn emoties en wilde nog wat zeggen. En opeens zei hij tegen me: ‘Ik ga je groeten en wens je alle goeds in vrede”. Ik zei: ‘Dank je wel en dat wens ik jou ook’. Zonder nog iets te zeggen vertrok een man getekend vol met emoties.

Vaak denk ik terug aan deze anonieme ontmoeting; elkanders namen hebben niet uitgewisseld. Dat geeft ook niet. Voor mij staat wel vast dat zo’n Endlösung van een moeder nooit meer mag gebeuren. En iedere keer als ik langs het monument in het Slotplantsoen in Meppel loop ………. dan flitsen zijn woorden nog steeds door mijn hoofd wat hij me wenste: ‘Alle Goeds In Vrede’.