Abel Tasman | Ontdekker van Tasmanië op 24 november 1642

Het is vandaag 375 jaar geleden dat ontdekkingsreiziger Abel Tasman uit het Groningse Lutjegast het huidige Tasmanië ontdekte. In het Noordelijk Scheepvaartmuseum in Groningen is een tentoonstelling geopend over de scheepvaarder van de Oost-Indische Compagnie | afgekort: VOC |.

Het zijn de jaren 40 van de 17-de eeuw;  aan het einde van de Tachtigjarige Oorlog. De Nederlanders kijken vol jaloezie naar al het zilver dat de Spanjaarden vanuit Zuid-Amerika importeren. Zoals Christopher Columbus voor de Spanjaarden een continent ontdekte, zo moest AbelTasman voor de Hollanders er een ontdekken, legde Karen Meirik. De Groninger werd daarom door de Verenigde Oost-Indische Com- pagnie op expeditie gestuurd.

De VOC was er namelijk van overtuigd dat er een mythisch ‘Zuidland’ zou moeten bestaan, omdat de zuidelijke en noordelijke halfronden anders niet ‘in evenwicht’ zouden zijn. Het Zuidland ligt op dezelfde breedtegraad als Nederland, maar dan op het zuidelijk halfrond. Ze verwachtten dat er met die volkeren dan wel viel te handelen. De expeditie van Abel Tasman verliep moeizaam, door de sterke poolwind en woeste golven. Hij vond geen continent ter grootte van Zuid-Amerika, maar een rotsachtig eiland, dat hij vernoemde naar zijn opdrachtgever: het Antonie van Diemensland.

Ruim twee eeuwen later werd het herdoopt naar de huidige naam Tasmanië. Hij vond geen goud en zilver, maar claimde het eiland met een paal en een vlag, zodat VOC-schepen er terecht konden voor hout. Uit de scheepsjournaals blijkt dat ze sporen van mensen ontdekten. Abel Tasman en zijn mannen hoorden muziek en zagen rookwolken maar ze dachten dat er reuzen waren, omdat de sporen zo ver uit elkaar lagen.

Abel Tasman behield zijn hoge verwachtingen en voer door naar het westen, waar hij Nieuw-Zeeland ontdekte. Daar had hij als eerste Europeaan ooit een ontmoeting met de Maori, de inheemse bevolking. Hij volgde de VOC-instructies om bij onbekende volkeren het vertrouwen te kweken door hun gedrag te spiegelen. De Maori bliezen op een schelptrompet, dus Abel Tasman liet zijn trompetter hetzelfde doen. Maar dat bleek voor de Maori te gelden als een oorlogsverklaring.

De volgende ochtend werden vier bemanningsleden van Abel Tasman door de Maori aangevallen en vermoord. Het incident aan de ‘Moordenaarsbaai’ wordt in Nieuw-Zeeland nog ieder jaar met een plechtige ceremonie herdacht. Abel Tasman is opvallend populair in Nieuw-Zeeland en op Tasmanië.  De Tasmaniërs kozen er zelf voor om hun eiland naar de ontdekkingsreiziger te vernoemen. Overal op het eiland wordt zijn naam genoemd.

Veel VOC-scheepsvaarders staan bekend om hun hardhandige optreden. Vanwege dit gewelddadige verleden wil de partij Denk verwijzingen naar VOC’ers als Jan Pieterszoon Coen en Michiel de Ruyter uit het straatbeeld laten verdwijnen. Naast het Maori-incident zijn er geen gewelddadigheden van Abel Tasman bekend. Kleeft er aan de ontdekkingsreiziger dan geen enkele smet? Uit de scheepsjournaals blijkt dat hij eigenlijk heel degelijk en saai was. Abel Tasman was heel erg van de Nederlandse overlegcultuur. Hij besprak alles met zijn bemanning. Het was een soort vriendengroep. Nederland mag Abel Tasman meer waarderen. Hij was immers de eerste Nederlander die helemaal rondom Australië voer.